Zespół policystycznych jajników

Nieregularne miesiączki, nadmierne owłosienie typu męskiego na twarzy i nieco za dużo tłuszczyku na brzuchu?

To mogą być objawy zespołu policystycznych jajników, inaczej nazywanego zespołem wielotorbielowatych jajników lub zespołem Steina-Leventhala (nazwa historyczna). Zespół policystycznych jajników dotyczy 10% - 15% kobiet i jest najczęstszym zaburzeniem hormonalnym u kobiet w wieku rozrodczym.

Zespół policystycznych jajników dotyczy 10% - 15% kobiet i jest najczęstszym zaburzeniem hormonalnym u kobiet w wieku rozrodczym.

Choroba ta może wpływać zarówno na wygląd kobiety jak i na cykl owulacyjny (zdolność do zajścia w ciążę). Jest to związane z zaburzeniem równowagi między stężeniami męskich (testosteron, androstendion, dehydroepiandrosteron-DHEA) i żeńskich hormonów (estrogeny) polegających na występowaniu zbyt wysokich stężeń męskich hormonów płciowych.

Nazwa zespołu wynika z charakterystycznego wyglądu jajników w badaniu USG (ultrasonograficznym), które uwidacznia liczne torbiele w obrębie jajnika (co najmniej 12) położone obwodowo. Dotychczas istnieje wiele kontrowersji wokół jednolitej definicji zespołu. Uważa się, że diagnoza może być postawiona po stwierdzeniu:

  • podwyższonego stężenia męskich hormonów płciowych (hiperandrogenizm) w surowicy krwi
  • klinicznych objawów podwyższonego stężenia męskich hormonów płciowych:
    1. hirsutyzm - nadmierne owłosienie typu męskiego występujące u kobiet,
    2. przyrost masy ciała/otyłość - nadmierne gromadzenie tkanki tłuszczowej,
    3. zmiana barwy (tębru) głosu,
    4. trądzik,
    5. łysienie
  • zaburzeń owulacji w co najmniej 6 cyklach w roku (zaburzenia miesiączkowania, wtórny brak miesiączek), co może skutkować bezpłodnością.

Dotychczas przyczyny powstania PCOS (ang. PolyCystic Ovary Syndrome, zespół policystycznych jajników) pozostają nieznane. Zaburzenia sygnałów hormonalnych w ośrodkowym układzie nerwowym, nieprawidłowy rozwój jajników we wczesnym etapie ich dojrzewania oraz insulinooporność są najbardziej prawdopodobnymi hipotezami. Dodatkowo obserwuje się znaczenie genetycznego podłoża choroby – u niemal 50% sióstr obserwuje się współwystępowanie PCOS.

Hiperandrogenizm

Nadmiar androgenów, czyli męskich hormonów płciowych, sprawia iż obserwuje się typowe dla mężczyzn owłosienie (twarz, brzuch, klatka piersiowa) oraz trądzik. Dodatkowo może wystąpić zmiana sylwetki ciała z zatarciem talii i odkładaniem się tkanki tłuszczowej w okolicy brzucha. W skrajnych przypadkach może dojść do obniżenia barwy głosu.

Zaburzenia owulacji

Rozpoznanie zespołu policystycznych jajników często występuje w okresie życia, w którym kobieta pragnie zajść w ciąże. Poszukiwanie przyczyn problemów z poczęciem dziecka często kończy się ujawnieniem cech zespołu. Niepłodność dotyczy 40% - 90% kobiet z PCOS.

Badania hormonalne

Postawienia prawidłowej diagnozy nie może się odbyć z pominięciem badań hormonalnych. W PCOS stwierdza się:

  • podwyższenie stosunku LH/FSH (>2).
    LH - lutropina (hormon luteinizujący). FSH - folitropina (folikulostymulina).
  • zwiększone stężenie testosteronu i androstendionu
  • obniżenie stężenia SHBG (białko wiążące hormony płciowe)
  • prawidłową lub nieznanie podwyższoną ilość DHEA (dehydroepiandrosteron)
  • prawidłowe lub podwyższone stężenia prolaktyny

Cukrzyca

Zespół policystycznych jajników często wiąże się z nieprawidłową gospodarką węglowodanową i to zarówno pod postacią nieprawidłowej tolerancji glukozy jak i cukrzycy typu 2. Obwinia się o to nadmiernie rozwiniętą tkankę tłuszczową oraz nieprawidłową pracę komórek wysp trzustkowych. Dodatkowo u pacjentek z PCOS bardzo często stwierdza się zaburzenia lipidowe pod postacią hipertriglicerydemii (podwyższone stężenie triglicerydów) oraz zmniejszonego stężenia HDL (lipoproteiny o dużej gęstości - chronią przed miażdżycą). Wszystko to sprawia, iż kobiety w tej grupie mają zwiększone ryzyko chorób układu krążenia.

Leczenie PCOS
Leczenie zachowawcze.

Metoda leczenia PCOS zależy od głównego celu terapeutycznego (np. zmniejszenie hirsutyzmu, ciąża, regulacja cyklu menstruacyjnego). Ww. cele uzyskuje się poprzez zmniejszenie produkcji męskich hormonów płciowych w wyniku zastosowania różnych leków. Warto pamiętać, że taka terapia nie prowadzi do całkowitego wyleczenia PCOS, ale umożliwia uzyskanie równowagi hormonalnej przez pewien czas.

Korzystne rezultaty pozwalają uzyskać metody służące wyrównaniu zaburzeń gospodarki węglowodanowej takie jak: farmakoterapia (metformina) oraz zmniejszenie masy ciała. Szczęśliwie, zmniejszenie masy ciała bardzo często sprawia, iż nieprawidłowa tolerancja glukozy lub cukrzyca typu 2 samoistnie wycofują się bez stosowania farmakoterapii. Dodatkowo prowadzi to do poprawy profilu hormonalnego kobiety, co sprzyja regulacji cykli miesiączkowych. Jeśli działania dietetyczne nie przynoszą oczekiwanych efektów z pomocą przychodzi farmakoterapia.

Leczenie operacyjne

Metoda ta zarezerwowana jest dla kobiet, u których długotrwałe leczenie farmakologiczne nie przyniosło efektów lub nie było możliwe do wdrożenia ze względu na przeciwwskazania lub działania niepożądane, a dolegliwości związane z PCOS uniemożliwiają normalne codzienne funkcjonowanie. Leczenie operacyjne polega na usunięciu zgrubiałej torebki jajnika oraz tkanki wytwarzającej androgeny (tzw. klinowa resekcja jajników). Zabieg wykonuje się metodą laparoskopową. Dodatkowo zmniejszenie wielkości jajnika sprawia, że jest on lepiej ukrwiony, a cykle stają się owulacyjne. Alternatywną metodą jest elektrokauteryzacja polegająca na wielokrotnym nakłuwaniu jajników. Leczenie operacyjne, choć pomocne dla wielu pacjentek, niestety nie zapewnia 100% skuteczności.

Zespół policystycznych jajników jest coraz częściej prawidłowo diagnozowany, a wczesne rozpoczęcie terapii pozwala na ograniczenie jego negatywnego wpływu na płodność, zdrowie naczyń krwionośnych oraz samoocenę pacjentek.

Opracowała:
Lek. med. Dorota Michałek,
Samodzielny Publiczny Dziecięcy Szpital Kliniczny,
Klinika Pediatrii z poddziałem chorób dietozależnych,
ul. Działdowska 1, Warszawa

Na podstawie:

  1. Wilson EE. Polycystic ovarian syndrome and hyperandrogenism. In: Schorge JO, et al. Williams Gynecology. New York, N.Y.: McGraw-Hill Medical; 2008.
  2. Radosh L. Drug treatments for polycystic ovary syndrome. American Family Physician. 2009;79.
  3. Rzempołuch J i wsp. Ginekologia i położnictwo, Elsevier U&P, 2000.
  4. Dębski R i wsp. Ginekologia kliniczna t3, Elsevier U&P, 2009.
  5. Bręborowicz GH i wsp. Położnictwo i ginekologia t2, PZWL, 2010.
  6. Męczekalski B i wsp. Endokrynologia ciąży, PZWL, 2012.

Data utworzenia: 2011-09-01
Data aktualizacji: 2012-10-16
Kod materiału edukacyjnego: 2012-10-EDU-2680

Ocena: 3,3 (oddanych głosów: 6)
Szanujemy każdą Twoją sugestię.
Jeśli masz jakiekolwiek uwagi dotyczące artykułu prześlij je do nas. Twoje uwagi trafiają tylko i wyłącznie do administratora strony. Nie są widoczne do wiadomości publicznej.


* pola obowiązkowe