Przekwitanie a depresja
Czy przekwitanie (klimakterium) należy łączyć z depresją? Czy kobieta w tym okresie jest bardziej podatna na zaburzenia nastroju?
Choć klimakterium, ze wszystkimi zachodzącymi w życiu i organizmie kobiety zmianami, budziło zainteresowanie psychiatrów i psychologów, to obecnie nie uważa się by w tym okresie dochodziło do znaczącego wzrostu rozpoznanych zaburzeń psychicznych. Rzeczywiście, część kobiet w okresie przekwitania choruje na depresję, tym niemniej warto wiedzieć, że depresja najczęściej dotyczy ludzi młodych - średni wiek pacjentów, u których rozpoznaje się depresję wynosi 27 lat, a 40% pacjentów zapada na tę chorobę w wieku < 20 lat. Trudno określić jednoznaczną zależność między przekwitaniem a depresją, ponieważ część objawów występujących w obydwu stanach jest taka sama np. drażliwość, obniżenie nastroju, trudności w koncentracji, niepokój, lęk, bezsenność, zaburzenia pamięci. Pewną wskazówką może być stopień nasilenia tych objawów, trudny jednak do zmierzenia metodami domowymi i wymagający wizyty u lekarza specjalisty oraz wykorzystania specjalistycznych formularzy. Pamiętajmy, że ww. objawy mogą występować również w innych chorobach np. w zespole napięcia przedmiesiączkowego.
Przyczyny
Jakie mogą być potencjalne przyczyny występowania tych objawów?
Jedni sugerują, że mają na to wpływ zmieniające się stężenia hormonów, przede wszystkim obniżenie stężenia estrogenów, do którego dochodzi w okresie przekwitania (istotne zmniejszenie stężeń hormonów płciowych) oraz w zespole napięcia przedmiesiączkowego (zmiany hormonalne o mniejszym nasileniu).
Wśród innych przyczyn wystąpienia ww. objawów znaczenie mogą mieć czynniki psychospołeczne. Dla wielu kobiet okres przekwitania to także czas wielu zmian życiowych, np. przejście na emeryturę, zmiany w życiu rodzinnym (opuszczenie domu przez dorosłe dzieci), seksualnym, wystąpienie lub nasilenie objawów przewlekłych chorób związanych z różnymi narządami. Choroby przewlekłe, świadomość zakończenia pewnego etapu życia, poczucie nieodwracalności tych zmian, może skutkować negatywnym wpływem na nastrój i nasileniem lęku.
Czynnikiem ryzyka wystąpienia depresji w okresie menopauzy są z pewnością wcześniejsze epizody depresyjne. Wśród kobiet, które w okresie menopauzy cierpią z powodu depresji, większość chorowała już wcześniej. Znaczenie może mieć również wiek, w którym wystąpiła menopauza np. jeżeli menopauza (ostatnia miesiączka) wystąpiła w wieku < 46 lat - depresja dotyczyła ok. 14% kobiet, natomiast, jeżeli menopauza wystąpiła w wieku ≥ 47 lat - depresję rozpoznano tylko u ok. 6% kobiet.
Objawy
Objawy depresji rozpoznawanej w okresie przekwitania nie różnią się od spotykanych, w przypadku tej choroby, w innych okresach życia. Możemy podejrzewać depresję w przypadku długotrwałego, trwającego minimum 2 tygodnie, występowania objawów o dużym nasileniu takich jak:
- obniżenie nastroju, podlegające małym wahaniom w ciągu dnia, niezależne od bieżących wydarzeń
- utrata zainteresowań, zdolności do odczuwania przyjemności
- wzmożona męczliwość, zmniejszona aktywność
- osłabienie koncentracji i uwagi
- niska samoocena, poczucie winy i małej wartości
- pesymistyczne widzenie przyszłości
- zaburzenia snu i apetytu
- myśli dotyczące śmierci/samouszkodzenia ciała
- myśli i czyny samobójcze
Depresja u różnych osób może różnić się nasileniem objawów. Często towarzyszy jej silny niepokój, lęk, drażliwość, z płaczem i rozpaczaniem. U kobiet częściej depresja towarzyszy lub jest przysłonięta objawami związanymi z chorobami dotyczącymi innych narządów, np. niewyjaśnionymi i częstymi bólami głowy czy kręgosłupa. Wraz z upływem czasu mamy też do czynienia z współistnieniem depresji i wielu innych chorób charakterystycznych dla osób starszych. Objawy cielesne depresji trudno jest czasami odróżnić od objawów towarzyszących chorobom serca, układu pokarmowego, nowotworom, schorzeniom kręgosłupa. A bywa też tak, że depresja nasila objawy innych chorób i/lub wiąże się z większym ryzykiem ich wystąpienia.
Leczenie
W zachowaniu zdrowej formy także psychicznej, pomóc może kilka prostych czynności: stała aktywność fizyczna, prawidłowa dieta, utrzymywanie kontaktu z innymi osobami, przyjaciółmi, znalezienie czasu na relaks (joga, czytanie książki, spacer, itp.). W leczeniu objawów o niewielkim nasileniu takich jak: obniżenie nastroju, drażliwość (często będących wynikiem niedoborów hormonalnych) pomocna bywa suplementacja tych niedoborów w postaci tzw. hormonalnej terapii zastępczej (HTZ). Pomimo udowodnienia w badaniach klinicznych, że stosowanie HTZ wpływa pozytywnie na nastrój i ogólne samopoczucie, to wyniki badań dotyczących wpływu stosowania HTZ na nasilenie depresji u kobiet w okresie przekwitania są niejednoznaczne. Dlatego też, HTZ nie powinno być stosowane do leczenia depresji.
Depresję u kobiet w okresie przekwitania należy leczyć tak samo jak depresję u każdej innej osoby, w dowolnym wieku. Obecnie stosuje się dwie główne metody: psychoterapię i farmakoterapię lub ich kombinację. Wybór pomiędzy sposobami leczenia depresji zależy przede wszystkim od stopnia zaawansowania choroby.
Psychoterapia ma służyć zrozumieniu choroby, radzeniu sobie z nią. Jest pomocą specjalistyczną, nastawioną przede wszystkim na osiągnięcie długoterminowych celów: szukaniu rozwiązań, zmianie sposobu postrzegania siebie i otaczającego świata. W przypadku depresji o niewielkim nasileniu psychoterapia może stać się leczeniem pierwszoplanowym. Pomoc w postaci psychoterapii może być także bardzo potrzebna również u tych kobiet w okresie menopauzy, u których nie rozpoznano depresji, a jedynie zmiany nastroju o niewielkim/umiarkowanym nasileniu.
Farmakoterapia leczy występujące objawy choroby, stosowana przewlekle pomaga zapobiegać nawrotom. Objawy niepożądane po farmakoterapii, jeśli się pojawią, występują zazwyczaj na początku leczenia. Mogą to być np.: zaburzenia żołądkowo-jelitowe, senność, suchość w ustach, uczucie zmęczenia, zwiększenie masy ciała, zaburzenia seksualne. Ważne jest by w sytuacji wystąpienia ww. objawów jak najszybciej skontaktować się z lekarzem prowadzącym (zgłosić te dolegliwości). Lekarz może zalecić zmianę dawki lub samego leku na inny, który będzie lepiej tolerowany. W leczeniu depresji można wykorzystać także inne metody, np.: fototerapię.
Jeśli źle się czujesz, nie radzisz sobie z tym co przynosi kolejny dzień, nic Cię nie cieszy – porozmawiaj ze swoim lekarzem. On oceni stopień nasilenia objawów i doradzi jak Ci pomóc. Nie lecz się sama.
Czym jest w takim razie depresja w okresie przekwitania?
Wydaje się, że nie ma wystarczających dowodów na to, że w okresie przekwitania depresja występuje częściej niż w innych okresach życia kobiety. Może się ona pojawić, jeśli kobieta poza zaburzeniami hormonalnymi, dodatkowo jest narażona w tym okresie na istotne zmiany życiowe i silny stres lub już wcześniej chorowała na depresję. Istnieje małe prawdopodobieństwo, że dotychczas szczęśliwa i zdrowa osoba, nagle wraz z naturalnym procesem przekwitania zachoruje na depresję. Może się tak zdarzyć, ale nie musi. Zdecydowana większość kobiet przechodzi przez ten okres bez specjalnych problemów, szczególnie jeżeli stosuje HTZ.
Opracowała:
Lek. med. Anna Zielińska,
Klinika Psychiatrii,
Samodzielny Publiczny Dziecięcy Szpital Kliniczny,
ul. Marszałkowska 24, Warszawa
Na podstawie:
- Dębski R, Paszkowski T, Pawelczyk L, Pertyński T. Terapia hormonalna okresu menopauzalnego - stan wiedzy w 2010 r. Stanowisko Zespołu Ekspertów Polskiego Towarzystwa Menopauzy i Andropauzy. Przegląd Menopauzalny 2010; 3: 121-127.
- Malhi GS. Clinical practice recommendations for depression, Acta Psychiatrica Scandinavica, 2009; 119 (suppl. 439): 8-26
- Krogulski S. Część wczesnych objawów niedoboru estrogenów jest podobna do symptomów depresji. Puls Medycyny 2002; 9(36)
Data utworzenia: 2011-10-04
Data aktualizacji: 2011-10-04
2011-10-EDU-1942