Rośliny w walce z objawami przekwitania u kobiet
Przekwitanie jest nieuniknionym etapem w życiu kobiet. Każda z nich szuka pomocy, która pozwoli opanować objawy i dolegliwości związane z tym trudnym okresem. Oprócz szeroko stosowanej farmakoterapii w postaci tzw. hormonalnej terapii zastępczej, istnieją inne metody leczenia/zapobiegania objawom z pogranicza medycyny konwencjonalnej
i alternatywnej. Należą do nich preparaty ziołowe, suplementy diety, bogaty wachlarz masaży, diet oraz ćwiczeń, które umożliwiają indywidualizację terapii.
Najlepsze efekty przy zachowanym bezpieczeństwie terapii odnosi się, jeżeli wybór metody leczenia nastąpił w wyniku konsultacji z lekarzem specjalistą (ginekologiem-endokrynologiem).
Objawy związane z przekwitaniem takie jak m.in. uderzenia gorąca, poty nocne, drażliwość, obniżony nastrój są związane z występowaniem fizjologicznego niedoboru żeńskich hormonów płciowych (głównie estrogenów). Leczenie objawów przekwitania polega na uzupełnieniu tych niedoborów. Najczęściej stosuje się syntetycznie otrzymane estrogeny,
o budowie identycznej z estrogenami wytwarzanymi w organizmie ludzkim, które są elementem farmakoterapii znanej jako tzw. hormonalna terapia zastępcza (HTZ). Okazuje się jednak, że związki podobne w budowie i działaniu do estrogenów produkowanych przez człowieka znajdują się również w niektórych roślinach. Mają one jednak mniejszą aktywność w porównaniu z estrogenami wytwarzanymi fizjologicznie przez człowieka oraz tymi,
które stanowią element HTZ.
Tym niemniej estrogeny pochodzenia roślinnego mogą znaleźć zastosowanie w leczeniu objawów przekwitania:
- o niewielkim nasileniu
- w okresie przed- i okołomenopauzalnym (menopauza - ostatnia miesiączka w życiu kobiety),
- występujących u kobiet w wieku > 65 lat.
Estrogeny pochodzenia roślinnego mogą być również stosowane jako podstawowa metoda terapii u kobiet z objawami przekwitania i:
- przeciwwskazaniami do stosowania HTZ
- obecnością raka błony śluzowej macicy (endometrium) lub raka piersi w rodzinie
(w wywiadzie)
- nieprawidłowymi stężeniami lipidów (tłuszczów) we krwi
- miażdżycą naczyń krwionośnych (odkładanie się nadmiernej ilości lipidów w ścianie naczyń tętniczych)
- objawami demencji starczej (otępieniem, obniżeniem sprawności umysłowej)
Zdrowie z roślin
Fitoestrogeny (od grec. phyton - roślina) są substancjami pochodzenia roślinnego, o budowie i działaniu podobnym do naturalnych (wytwarzanych w organizmie człowieka) estrogenów. Fitoestrogeny występują w co najmniej kilkuset roślinach (niektóre z tych roślin zawierają więcej niż jedną klasę tych związków). Znajdują się także w niektórych ziołach. Wyróżnia się cały szereg grup fitoestrogenów np. izoflawony, kumestany, fawony, lignany, kumaryny, kalkony itd. Najbardziej znane i najczęściej stosowane są substancje należące do grupy izoflawonów takie jak np. genisteina, biochemina A, daideina, ekwol itd.
Występują one w dużych ilościach w:
- produktach sojowych (kasza i mąka sojowa, tofu, mleko sojowe, soja),
- warzywach strączkowych (fasola szparagowa, fasola sojowa, soczewica, bób, groch włoski, owies),
- zbożach (pszenica, jęczmień, żyto, ryż, otręby).
Kumestrany znajdują się w chmielu (dlatego też w piwie) oraz w zbożach
(dlatego też w alkoholach np. burbonie).
Lignany (np. enterolakton, enterodiol itd.) występują w niektórych owocach i warzywach
(np. gruszkach, wiśniach, marchwi, nasionach słonecznika, cebuli, czosnku, koprze włoskim, siemieniu lnianym) oraz w olejach roślinnych.
Efekty działania fitoestrogenów odkryto przez przypadek, w wyniku obserwacji prowadzonej wśród kobiet z krajów azjatyckich, gdzie produkty zawierające duże ich ilości stanowią istotny składnik diety. Okazało się, że wśród kobiet z tego regionu nasilenie objawów przekwitania jest znacząco mniejsze w porównaniu z Europejkami. Po dokładnej analizie stylu życia Europejek w porównaniu z Azjatkami, naukowcy doszli do jednoznacznego wniosku, który następnie potwierdzili w badaniach klinicznych, że przyczyną różnic w stopniu nasilenia objawów przekwitania jest dieta. Zawarte w niektórych roślinach substancje chronią przed uporczywymi dolegliwościami wynikającymi z niedoboru estrogenów.
W czym tkwi tajemnica fitoestrogenów?
Działanie fitoestrogenów skutecznie zmniejszające objawy przekwitania wynika z ich podobieństwa do naturalnych, produkowanych w organizmie kobiety estrogenów.
Z badań wynika, że do uzyskania skutecznego efektu zmniejszenia tych dolegliwości, należy codziennie spożyć 40-80 mg izoflawonów. Dodatkowo, zaobserwowano, że konsumpcja białka sojowego (w dawce 47mg/dobę) ma korzystny wpływ na profil lipidowy
(obniża stężenie cholesterolu całkowitego oraz tzw. "złego cholesterolu" - frakcja LDL), a także zmniejsza prawdopodobieństwo wystąpienia choroby wieńcowej serca. Amerykańska Agencja ds. Leków (FDA) zaleca spożywanie fitoestrogenów przez kobiety w wieku okołomenopauzalnym ze względu na ich działanie, które zapobiega miażdżycy naczyń
i chorobie wieńcowej.
Wyniki badań dotyczące wpływu fitoestrogenów na ciśnienie tętnicze krwi są niejednoznaczne.
Wykazano natomiast ich korzystne działanie na kości - poprzez zwiększenie gęstości mineralnej kości (zwiększenie masy kostnej), zmniejszają częstość złamań.
Stosowanie fitoestrogenów zapobiega również powstawaniu zmian zanikowych w obrębie pochwy u kobiet w okresie okołomenopauzalnym.
Podobieństwo mechanizmu działania fitoestrogenów do estrogenów produkowanych
w organizmie sprawiło, że wystąpiły obawy dotyczące ich potencjalnego związku ze zwiększoną zachorowalnością na raka piersi i raka błony śluzowej macicy (raka endometrium). Obecnie dominuje pogląd, że spożywanie diety bogatej w fitoestrogeny zmniejsza ryzyko wystąpienia raka endometrium.
W badaniach obserwacyjnych (epidemiologicznych) ustalono, że dieta bogata w produkty sojowe u kobiet przed menopauzą zmniejsza ryzyko wystąpienia raka piersi.
Jednakże, obserwacje te powinny zostać potwierdzone w poprawnie zaprojektowanych badaniach klinicznych przeprowadzonych godnie z EBM (ang. Evidence Based Medicine – Medycyną Opartą Na Dowodach Naukowych) i z zaangażowaniem odpowiednio dużej grupy pacjentek, które będą obserwowane przez odpowiednio długi czas.
Uzyskane wyniki mogą mieć uzasadnienie w mechanizmie działania fitoestrogenów,
które łączą się z innymi podgrupami receptorów estrogenowych w porównaniu
z estrogenami wytwarzanymi naturalnie w organizmie.
Trochę orientu
Dong quai (odmiana arcydzięgla, medycyna chińska) jest rośliną niezwykle bogatą
w witaminy A i E, oraz z grupy B. Pobudza gruczoły wrażliwe na estrogeny.
Od tysięcy lat była stosowana celem poprawy jakości życia seksualnego zwłaszcza u kobiet
w okresie przekwitania. Korzyść z jej stosowania polega na zmniejszeniu suchości pochwy,
na którą uskarża się ponad połowa pacjentek w okresie klimakterium.
Stosowanie preparatów pochodzenia naturalnego stwarza złudną iluzję na temat bardzo dużego bezpieczeństwa takiej terapii. Należy pamiętać, aby przed zastosowaniem jakiegokolwiek leku ziołowego lub innego dostępnego w aptece bez recepty, dokładnie zapoznać się ze składem preparatu i ulotką dla pacjenta. Używanie tych leków/preparatów ziołowych poza korzystnym pływem na objawy przekwitania, może się wiązać z wystąpieniem działań niepożądanych np. po zastosowaniu dużych ilości oleju z wiesiołka mogą wystąpić nudności i biegunka.
W przypadku wystąpienia jakichkolwiek działań niepożądanych (niespodziewanych
i niekorzystnych efektów działania) należy niezwłocznie zgłosić ten fakt swojemu ginekologowi/lekarzowi prowadzącemu.
Jak uchronić się przed osteoporozą?
Fizjologiczne obniżenie stężenia żeńskich hormonów płciowych (głównie estrogenów) ma negatywny wpływ na układ kostny. Wiek 45-55 lat to czas największej utraty gęstości mineralnej kości, co jest elementem osteoporozy. Choroba ta może skutkować powstawaniem złamań (często dramatycznych w skutkach). Stosowanie, w szczególności HTZ, ale również (w mniejszym stopniu) preparatów fitosterogenowych i wapniowych (400 jm./dobę), może opóźnić, a także znacząco spowolnić postęp procesu osteoporotycznego.
Coraz częściej pojawiają się doniesienia o nowych metodach terapii, które mają sprzyjać długotrwałemu utrzymywaniu młodego wyglądu oraz dobrego samopoczucia, a także zmniejszaniu nasilenia objawów przekwitania u kobiet w wieku około- i po- menopauzalnym. Należą do nich: medytacja, akupunktura, hipnoza, terapia polami magnetycznymi,
ćwiczenia oddechowe. Do tej pory brak jest jednak jednoznacznych dowodów naukowych potwierdzających skuteczność tych metod.
Wiadomo natomiast, że zdrowa i w pełni zbilansowana dieta poprawi ogólną formę organizmu, a więc zarówno samopoczucie jak i wygląd.
Fitoestrogeny na sklepowych półkach
Fitoestrogeny znajdują się w wielu suplementach diety, jednakże ich bogatym źródłem
są również popularne produkty spożywcze, takie jak:
- Mąka/mączka lniana (52-67mg/100g)
- Soja ( 56-380mg/100g):
- mąka sojowa pełnotłusta (178 mg/10g)
- płatki sojowe pełnotłuste (129mg/100g)
- kiełki sojowe (41mg/100g)
- mleko sojowe (10mg/100g)
- makaron sojowy (8,5mg/100g)
- Tofu smażone (48mg/100g)
- Ziarno sezamowe (8mg/100g)
- Soczewica (18 mg/100g)
- Otręby owsiane (0,5-0,6mg/100g)
- Otręby pszenne (0,5-0,7mg/100g)
Natura jest bogatym źródłem substancji, które wpływają na organizm człowieka. Najważniejsze jest jednak ich umiejętne zastosowanie, ze zwróceniem szczególnej uwagi na przyjmowane dawki. Warto również pamiętać, że podobnie jak leczenie HTZ, włączenie leków dostępnych bez recepty/suplementów diety powinno być prowadzone pod kontrolą lekarza (po konsultacji z lekarzem).
Przygotowała:
Lek. med. Dorota Michałek,
Samodzielny Publiczny Dziecięcy Szpital Kliniczny,
Klinika Pediatrii z poddziałem chorób dietozależnych,
ul. Działdowska 1,Warszawa.
Na podstawie:
- Fitzpatrick LA Use of Alternative and Complementary Medications for Menopausal Symptoms. http://orwh.od.nih.gov/htslides/fitzpatrick.ppt#585.
- Rice S et al. Phytoestrogens and breast cancer –promoters or protectors? Endocr Relat Cancer. 2006;13(4): 995-1015.
- Bręborowicz GH i wsp. Bogdan Położnictwo i ginekologia t.2, PZWL, 2010.
- Słomko Z i wsp. Ginekologia t1, PZWL, 2008.
- Kwiatkowska E. Fitoestrogeny - rola prozdrowotna i zawartość w produktach. Postępy Fitoterapii 2009; 2: 107-112.
Data utworzenia: 2011-10-20
Data aktualizacji: 2011-10-20
2011-10-EDU-1980